Fliegeruhr typ A i typ B: dwa układy tarczy zegarka lotniczego
Fliegeruhr to nazwa, pod którą kryje się jeden z najbardziej rozpoznawalnych typów zegarka narzędziowego: zegarek obserwacyjny dla załóg lotniczych, znany też jako B-Uhr (od niemieckiego Beobachtungs-Uhr). Powstał z myślą o nawigacji powietrznej, gdzie błąd w odczycie czasu przekładał się bezpośrednio na błąd w wyliczeniu pozycji samolotu. Duża koperta, czytelna tarcza i możliwość obsługi koronki w grubych rękawicach lotniczych to cechy wspólne całej rodziny.
W dokumentacji technicznej z okresu rozwoju niemieckiego lotnictwa wojskowego funkcjonują dwa oznaczenia: Baumuster A i Baumuster B. Różnica między nimi nie dotyczy mechanizmu, tylko układu tarczy, czyli sposobu rozmieszczenia wskazań godzin i minut. To rozróżnienie przetrwało do dziś jako podstawowa klasyfikacja w opisie zegarków lotniczych.
Typ A: prostota i szybki odczyt
Baumuster A to układ starszy i prostszy. Tarcza ma jedną skalę: duże arabskie cyfry oznaczają godziny, a drobniejsze kreski i cyfry co pięć jednostek biegną wzdłuż tego samego obwodu, wskazując minuty. Na godzinie dwunastej znajduje się charakterystyczny trójkąt, najczęściej z dwiema kropkami po bokach. Ten symbol pełni funkcję punktu odniesienia, dzięki któremu pilot orientuje się w położeniu tarczy nawet przy szybkim rzucie oka, bez analizowania cyfr.
Wskazówki są długie i kontrastowe względem tła, zwykle czarnego lub ciemnogranatowego. Cała kompozycja ma jeden cel: umożliwić odczyt godziny w ułamku sekundy, w warunkach słabego oświetlenia kabiny albo silnych wibracji. Typ A nie oferuje rozbudowanej skali minutowej, bo w pierwotnym zastosowaniu liczyła się przede wszystkim bieżąca godzina, a nie precyzyjne odmierzanie krótkich interwałów.
Typ B: po co zewnętrzny pierścień minutowy
Baumuster B wprowadza rozwiązanie odwrotne pod względem hierarchii wskazań. Tarcza dzieli się na dwie strefy. W środku, na mniejszym polu, umieszczono skróconą skalę godzinową z cyframi arabskimi. Na zewnętrznym pierścieniu, znacznie większym, biegnie pełna skala minutowa z podziałką co jedną minutę i liczbami co pięć minut.
Taki układ nie jest przypadkowy. W nawigacji lotniczej z użyciem metod dead reckoning kluczowe obliczenia opierają się na minutach i sekundach lotu, nie na samej godzinie. Nawigator śledzący czas przelotu nad wyznaczonymi punktami potrzebował skali, którą mógł odczytać z dużą rozdzielczością, stąd przesunięcie nacisku wizualnego na zewnętrzny, większy pierścień. Godzina, wskazywana na mniejszej tarczy wewnętrznej, pełni tu rolę pomocniczą, potrzebną do ogólnej orientacji w czasie doby, natomiast to minutnik dominuje kompozycyjnie i funkcjonalnie.
Rozpoznawanie i współczesna praktyka
Odróżnienie obu układów nie wymaga wprawy. Jeśli na tarczy widać jeden ciąg cyfr od 1 do 12 z minutnikiem wtopionym w ten sam obwód, to typ A. Jeśli tarcza składa się z dwóch wyraźnie oddzielonych stref, mniejszej wewnętrznej z godzinami i dużej zewnętrznej z minutami, to typ B. W obu wariantach koronka bywa większa niż w zegarkach cywilnych i często ryflowana, co ułatwia jej obracanie w rękawicach.
Współczesne realizacje obu układów spotyka się zarówno z mechanizmami kwarcowymi, jak i automatycznymi. Wśród mechanizmów automatycznych stosowanych w zegarkach narzędziowych o zbliżonej klasie spotyka się na przykład Sellita SW200–1, kaliber o częstotliwości 28 800 półdrgań na godzinę, wyposażony w 26 kamieni i oferujący rezerwę chodu na poziomie minimum 38 godzin. Tego rodzaju parametry pokazują, jakiego rzędu wielkości mechanicznej trzeba szukać, oceniając egzemplarz stylizowany na wzorce B-Uhr, niezależnie od tego, czy tarcza reprezentuje typ A, czy typ B.
Powiązane hasła
- Zegarek 24-godzinny: jak czyta się dobę na jednej tarczy
- Zegarek militarny: jak czytać oznaczenia wojskowe na kopercie
- Zegarek minimalistyczny: co zyskuje i co traci uproszczona tarcza
- Zegarek pilotażowy: skąd wzięła się duża tarcza i wielka koronka
