Guilloche: grawerowanie na tokarce ozdobnej
Guilloche to jedna z najstarszych technik zdobienia tarcz zegarkowych, znana jeszcze z jubilerstwa i galanterii XVIII wieku. Polega na wycinaniu w metalu precyzyjnych, geometrycznych wzorów za pomocą specjalnej tokarki, a efekt rozpoznaje się po subtelnej grze światła: linie żłobień odbijają promienie pod różnym kątem, więc tarcza zmienia odcień w zależności od ustawienia względem obserwatora.
Technikę tę bywa mylona z tłoczeniem, bo obie dają wzory przypominające plecionkę czy siatkę punktów. Różnica leży w procesie i w efekcie końcowym, o czym więcej w dalszej części tekstu. Zrozumienie tej różnicy pozwala świadomie ocenić, za co faktycznie płaci się przy zakupie zegarka z ozdobną tarczą.
Tokarka ozdobna i jak powstaje wzór
Narzędziem do guilloszowania jest tokarka ozdobna, w zegarmistrzostwie nazywana też tokarką giloszerską. Herbelin w swoim słowniczku zegarmistrzowskim definiuje giloszowanie jako technikę zdobniczą wykorzystującą tokarkę mechaniczną do grawerowania precyzyjnych, powtarzalnych wzorów geometrycznych na tarczy. Płytka metalu, zwykle mosiądzu lub srebra, zostaje zamocowana w uchwycie i wprawiona w ruch obrotowy, a rylec prowadzony jest ręką rzemieślnika według szablonu.
Każdy przebieg rylca usuwa cienką warstwę materiału, więc wzór powstaje z wielu pojedynczych cięć, nie z jednego odciśnięcia. Stąd charakterystyczna ostrość krawędzi i głębia rowków, których nie da się uzyskać metodą tłoczenia. Wzór nie blaknie z czasem. Popularnym motywem jest wzór clous de Paris, spotykany choćby na tarczy modelu Antarès marki Herbelin, gdzie fazowana lunetka podkreśla ten deseń na niewielkiej, prostokątnej kopercie o wymiarach 27 na 19 milimetrów, wyciętej z polerowanej stali. Model ten zaprojektowano pierwotnie w 2007 roku, a do kolekcji wprowadzono go później w wersji stalowej, z czarną tarczą, zachowując przy tym ten sam rysunek giloszu na kopercie.
Inny przykład to model Mid-Size marki Aerowatch, gdzie posrebrzana tarcza z centralnym giloszem otoczona jest dwunastką czarnych cyfr rzymskich, a data widoczna jest na godzinie szóstej. Podobne rozwiązanie znajdziemy w modelu Regulator tej samej marki: srebrzystobiała tarcza zdobiona wzorem clous de Paris współpracuje tam z kopertą o średnicy 42 milimetrów i szafirowym szkłem o wypukłym profilu.
Głębokość i regularność rowków zależą od ustawienia tokarki oraz od cierpliwości rzemieślnika, bo maszyna prowadzi jedynie ruch obrotowy, a nacisk i kąt rylca kontroluje ręka. Dlatego dwie tarcze z tym samym wzorem nigdy nie są identyczne pod mikroskopem, choć z odległości wyglądają tak samo. Ta nieregularność, wynikająca z rękodzielniczego charakteru procesu, bywa traktowana jako cecha odróżniająca prawdziwe guilloche od wzorów odciskanych przemysłowo na dużą skalę.
Powiązane hasła
- Faktury tarcz: soleillé, clous de Paris, grainage, masa perłowa
- Satyna, szczotkowanie i polerowanie koperty
- Szkieletowanie: jak powstaje zegarek szkieletowy
- Zdobienia mechanizmu: genewskie paski, anglaż i chatony
- Guilloche i clous de Paris: rytowane wzory na tarczy
