Faktury tarcz: soleillé, clous de Paris, grainage, masa perłowa
Tarcza to pierwsza rzecz, na którą pada wzrok przy spojrzeniu na zegarek. Zanim ktoś zwróci uwagę na kopertę czy bransoletę, oko czepia się faktury: sposobu, w jaki powierzchnia łapie i rozprasza światło. Zegarmistrzostwo wypracowało od dawna kilka podstawowych technik obróbki tarcz, które różnią się metodą wykonania, efektem wizualnym i wpływem na czytelność wskazań.
Nazwy tych faktur bywają francuskie, bo tradycja zdobienia tarcz narodziła się w warsztatach jubilerskich i zegarmistrzowskich Szwajcarii i Francji. Soleillé, clous de Paris, grainage, masa perłowa: każde z tych określeń opisuje inny sposób obróbki powierzchni i inny efekt optyczny, od promienistego blasku po matową, ziarnistą fakturę.
Soleillé, czyli satynowanie promieniste
Soleillé (z francuskiego „słoneczny”) to wykończenie polegające na wykonaniu drobnych, promieniście rozchodzących się rys na powierzchni tarczy. Efekt przypomina promienie słońca rozchodzące się od środka tarczy ku brzegom. W praktyce powstaje przez szczotkowanie metalu ruchem obrotowym wokół osi centralnej, często z użyciem specjalnych narzędzi ściernych.
Taka faktura zmienia zachowanie tarczy w świetle: w zależności od kąta patrzenia powierzchnia raz jaśnieje, raz ciemnieje, co daje wrażenie ruchu nawet gdy zegarek leży nieruchomo. Przykładem zastosowania jest model Ve Avenue Python marki Herbelin, gdzie centralna część posrebrzanej tarczy jest szczotkowana metodą soleillé, a indeksy i cyfry arabskie pozostają matowe, co pogłębia kontrast.
Podobne rozwiązanie widać w chronografie Newport Héritage Bicompax tej samej marki: tarcza typu panda ma posrebrzane, soleillé tło i czarne subliczniki. Taki układ wykorzystuje kontrast faktur i kolorów, żeby poprawić czytelność wskazań chronografu bez dodawania dodatkowych elementów graficznych.
Clous de Paris: siatka paryskich piramidek
Clous de Paris to wzór składający się z siatki drobnych, wzajemnie skrzyżowanych piramid, wycinanych lub tłoczonych na powierzchni tarczy. Nazwa dosłownie oznacza „paryskie gwoździe”, co nawiązuje do wyglądu regularnie rozmieszczonych, ostro zakończonych wypukłości. Wzór ten zalicza się do technik giloszowania, czyli mechanicznego rytowania precyzyjnych, powtarzalnych wzorów geometrycznych.
Efekt wizualny zależy od kąta oświetlenia: piramidki naprzemiennie łapią i odbijają światło, co nadaje płaskiej z pozoru tarczy wrażenie głębi i trójwymiarowości. Eberhard & Co. wykorzystuje ten motyw w chronografie Tazio Nuvolari z 40 milimetrową kopertą, opisując go jako teksturę dodającą powierzchni dynamizmu. W modelu 1887 Remontage Manuel tej samej marki clous de Paris nadaje tarczy charakter retro, a przez przezroczysty dekiel widoczny jest kaliber EB 140.
Herbelin stosuje ten wzór między innymi w zegarku Antarès, gdzie giloszowanie clous de Paris współgra z fazowaną lunetą prostokątnej koperty o wymiarach 27 na 19 milimetrów. Aerowatch w modelu Regulator łączy tę dekorację z tarczą typu guilloché w wersji srebrno-białej, w kopercie o średnicy 42 milimetrów z kopulastym szkłem szafirowym.
Grainage i masa perłowa: faktury naturalne i syntetyczne
Grainage to wykończenie dające tarczy matowy, delikatnie ziarnisty wygląd, zbliżony do powierzchni piaskowanej. W odróżnieniu od soleillé nie tworzy kierunkowego wzoru promienistego, tylko równomiernie rozprasza światło po całej powierzchni. Taka faktura ogranicza refleksy i błyski, dzięki czemu wskazania pozostają czytelne nawet pod ostrym światłem padającym z boku.
Masa perłowa to materiał zupełnie innego rodzaju: naturalna substancja pochodząca z wewnętrznej warstwy niektórych muszli. W przeciwieństwie do metalowych faktur uzyskiwanych obróbką mechaniczną, jej wygląd zależy od budowy warstwowej samej muszli, co daje efekt opalizujący, zmieniający odcień w zależności od kąta patrzenia. Herbelin w opisie swoich tarcz wymienia masę perłową obok ceramiki, wielowarstwowego lakieru czy stali giloszowanej jako jeden z materiałów definiujących charakter danego modelu, obok proporcji i głębi wykończenia.
Wybór między tymi technikami rzadko bywa przypadkowy. Tarcza satynowana promieniście prowadzi wzrok od środka ku brzegom, siatka clous de Paris buduje wrażenie reliefu, grainage wycisza refleksy, a masa perłowa wprowadza efekt naturalnej, zmiennej barwy. Każda z tych faktur inaczej odpowiada na światło, dlatego ten sam wzorzec czasowy w innym wykończeniu może wyglądać na tarczy zupełnie inaczej.
Powiązane hasła
- Azurowanie: ażurowe wskazówki i elementy
- Guilloche: grawerowanie na tokarce ozdobnej
- Klasy i odcienie Super-LumiNova: C1, C3, BGW9
- Powłoka antyrefleksyjna na szkle zegarka
- Satyna, szczotkowanie i polerowanie koperty
- Guilloche i clous de Paris: rytowane wzory na tarczy
