Naciąg jedno- i dwukierunkowy: dwa sposoby zbierania energii
Automat nakręca się sam, ale nie każdy automat robi to tak samo skutecznie.
Naciąg jedno- i dwukierunkowy: dwa sposoby zbierania energii
Automat nakręca się sam, ale nie każdy automat robi to tak samo skutecznie. Sedno różnicy leży w rotorze, czyli masie wychylnej obracającej się pod wpływem ruchu nadgarstka. To, czy energia z tego obrotu trafia do sprężyny napędowej tylko przy jednym kierunku wychylenia, czy przy obu, zależy od konstrukcji przekładni naciągowej.
Dla użytkownika przekłada się to na coś bardzo konkretnego: ten sam styl noszenia, ta sama aktywność w ciągu dnia, a jeden zegarek rano jest w pełni nakręcony, drugi wymaga do uzdolnienia na wałku. Zanim ocenimy, który mechanizm jest „lepszy”, trzeba zrozumieć, jak w ogóle rotor przekazuje energię dalej.
Jak działa naciąg jednokierunkowy i dwukierunkowy
W konstrukcji jednokierunkowej rotor napędza sprężynę tylko wtedy, gdy obraca się w jedną, zaprogramowaną stronę. Przy obrocie w kierunku przeciwnym koło zębate rotora ślizga się jałowo, bez przenoszenia mocy na przekładnię. Taki układ jest prostszy mechanicznie i historycznie stosowano go tam, gdzie liczyła się solidność przy dużym obciążeniu, na przykład w kalibrach chronografowych. Przykładem jest ETA 7750: kaliber automatyczny o częstotliwości 28 800 A/h i rezerwie chodu typowo 54 h, wyposażony właśnie w naciąg jednokierunkowy.
Naciąg dwukierunkowy wykorzystuje obrót rotora w obie strony. Odpowiada za to układ dwóch kół zapadkowych, tak zwany odwracacz kierunku, który niezależnie od tego, czy rotor kręci się w prawo czy w lewo, zawsze przekazuje moc do bębna sprężyny w tym samym kierunku obrotu. Takie rozwiązanie znajdziemy w rodzinie kalibrów ETA 2824–2, ETA 2836–2 i ETA 2892A2, wszystkie pracujące przy 28 800 A/h, choć z różną wysokością konstrukcji: od 3,60 mm w przypadku 2892A2 po 5,05 mm w 2836–2.
W którą stronę kręci się rotor
Sam rotor jako bryła fizyczna zawsze może obracać się w obu kierunkach, bo to zwykła masa na łożysku. Pytanie, w którą stronę „kręci się rotor”, ma sens dopiero na poziomie przekładni: to ona decyduje, czy energia z danego obrotu zostanie wykorzystana, czy zmarnowana na jałowym biegu.
Ciekawym rozwiązaniem pośrednim jest mechanizm stosowany w kalibrach Seiko i TMI, takich jak NH35, NH36, NH38 czy NH70. Karty katalogowe opisują go jako „naciąg dwukierunkowy ze sprzęgłem jednokierunkowym”. W praktyce oznacza to, że rotor fizycznie obraca się swobodnie w obu kierunkach na łożysku kulkowym, ale samo sprzęgło przekazuje napęd do koła zapadkowego tylko przy jednym z nich. To technicznie różni się od klasycznego odwracacza kierunku z dwoma zapadkami działającymi naprzemiennie, choć efekt końcowy dla użytkownika bywa zbliżony. Wszystkie cztery kalibry mają identyczną częstotliwość 21 600 A/h i rezerwę chodu przekraczającą 41 godzin, różnią się wyłącznie funkcjami: NH35 ma datę z szybką korektą, NH36 dodaje dzień tygodnia, NH70 występuje w wersji szkieletowej z powłoką niklową.
Podobnie działa rotor w kalibrze Davosa DAV 3020, opisywany przez producenta jako naciągający się z obu stron obrotu, osadzony na łożysku kulkowym, z rezerwą chodu 38 h.
Sprawność naciągu automatycznego
Typ naciągu to tylko jeden z czynników wpływających na to, jak szybko zegarek się nakręca. Drugim jest jakość samego łożyska rotora: konstrukcja na łożysku kulkowym generuje mniej tarcia niż starsze rozwiązania ślizgowe, więc mniejsza część energii ruchu ginie po drodze, zanim trafi do bębna sprężyny.
Znaczenie ma też przełożenie przekładni, czyli ile obrotów rotora potrzeba, by choć raz obrócić bęben sprężyny napędowej. Im krótsza droga energii, tym mniej strat na każdym kole zębatym. Dlatego dwa kalibry o identycznej częstotliwości i pozornie podobnej budowie mogą różnić się rezerwą chodu przy tym samym poziomie aktywności użytkownika. Widać to choćby w rodzinie kalibrów Sellita: SW200–1 ma rezerwę typową 41 h, SW300–1 już 56 h, a SW500 aż 62 h, mimo że wszystkie pracują przy 28 800 A/h.
Naciąg dwukierunkowy w teorii zbiera energię efektywniej, bo wykorzystuje ruch nadgarstka w obu kierunkach, nie tylko w jednym. W praktyce różnica między dobrze zaprojektowanym mechanizmem jednokierunkowym a przeciętnym dwukierunkowym bywa niewielka, bo o realnym tempie naciągu decyduje cała suma rozwiązań: masa rotora, jego średnica, tarcie w łożysku i sprawność przekładni, a nie sam kierunek, w którym rotor akurat oddaje energię.
Powiązane hasła
- Rotomat: jak działa nakręcarka do zegarków automatycznych
- Rotor: jak masa wahadłowa zamienia ruch ręki w energię
- Zapadka i koła naciągowe: dlaczego sprężyna nie rozwija się od razu
- Zegarek automatyczny: jak ruch nadgarstka nakręca sprężynę
